پژوهش‌های علوم اعصاب نشان می‌دهند که روغن زیتون فرابکر می‌تواند یکی از در دسترس‌ترین مواد غذایی برای محافظت از سلامت مغز باشد و بخش مهمی از آثار این ماده غذایی از روده آغاز می‌شود.

به نوشته یاهو، این روغن سرشار از چربی‌های سالم و آنتی‌اکسیدان‌هایی است که التهاب را کاهش می‌دهند و از سلول‌های مغزی محافظت می‌کنند. در مقابل، برنامه غذایی سرشار از غذاهای فراوری‌شده و چربی‌های ناسالم به‌مرور زمان به سلول‌های مغز آسیب می‌رساند، عملکرد شناختی را کند می‌کند و می‌تواند با مشکلات حافظه و افت توانایی‌های ذهنی همراه باشد.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند روغن زیتون فرابکر از چند مسیر مختلف بر سلامت مغز اثر می‌گذارد. این ماده التهاب عصبی را کاهش می‌دهد، سد خونی-مغزی را که محافظ مغز در برابر عوامل آسیب‌رسان است تقویت می‌کند و ارتباط میان سلول‌های عصبی را بهبود می‌بخشد. با این حال، یکی از مهم‌ترین سازوکارها به ارتباط میان روده و مغز مربوط می‌شود.

محور روده–مغز یک مسیر ارتباطی دو‌طرفه میان دستگاه گوارش و مغز است. میکروب‌های روده ترکیبات و پیام‌های شیمیایی تولید می‌کنند که بر خلق‌وخو، حافظه و تمرکز تاثیر می‌گذارند. اگر تنوع باکتری‌های مفید روده حفظ شود، این پیام‌ها می‌توانند عملکرد شناختی را تقویت کنند و حتی در کاهش خطر ابتلا به اضطراب و افسردگی نقش داشته باشند. در مقابل، برنامه غذایی نامناسب یا استرس مزمن می‌تواند تعادل میکروبیوم روده را بر هم بزند و پیام‌هایی ایجاد کند که التهاب و کاهش عملکرد شناختی را تشدید می‌کنند.

پژوهشی که در ژانویه ۲۰۲۶ در نشریه میکروبیوم (Microbiome) منتشر شد، گونه‌ای از باکتری‌های روده به نام ادلرکروتزیا (Adlercreutzia) را شناسایی کرد که در افرادی که روغن زیتون فرابکر مصرف می‌کنند بیشتر رشد می‌کند. این باکتری ترکیباتی تولید می‌کند که التهاب را کاهش می‌دهد و از بافت مغز محافظت می‌کند و احتمالا بخشی از آثار مفید روغن زیتون بر سلامت مغز از همین مسیر ایجاد می‌شود.

یکی دیگر از موضوع‌های مورد توجه پژوهشگران، بیماری آلزایمر است. تجمع پلاک‌های بتا آمیلویید میان سلول‌های عصبی از ویژگی‌های اصلی این بیماری به شمار می‌رود. روغن زیتون فرابکر حاوی ترکیبی به نام اولئوکانتال است که به پاکسازی این پلاک‌ها از مغز کمک می‌کند. علاوه بر این، روغن زیتون فرابکر از التهاب و استرس سلولی که زمینه تشکیل این پلاک‌ها را فراهم می‌کنند نیز جلوگیری می‌کند.

همچنین، بر اساس پژوهشی که در نشریه جاما نتورک اوپن (JAMA Network Open) منتشر شده است، مصرف بیش از ۷ گرم روغن زیتون در روز، معادل حدود نصف قاشق غذاخوری، با کاهش ۲۸ درصدی خطر مرگ ناشی از زوال عقل همراه بوده است. این یافته به مجموعه شواهدی می‌افزاید که نقش روغن زیتون را در حفظ سلامت مغز بررسی کرده‌اند.

استرس اکسیداتیو نیز از عوامل مهم آسیب به مغز محسوب می‌شود. این فرایند در اثر برهم خوردن تعادل میان رادیکال‌های آزاد و آنتی‌اکسیدان‌ها ایجاد می‌شود و می‌تواند به سلول‌های مغزی آسیب برساند، ارتباط میان آنها را مختل کند و التهاب را افزایش دهد. پلی‌فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌های موجود در روغن زیتون فرابکر با خنثی کردن رادیکال‌های آزاد، از آسیب سلولی جلوگیری و روند پیری مغز را کندتر می‌کنند.

همه روغن‌های زیتون کیفیت یکسانی ندارند. روغن زیتون فرابکر بدون استفاده از حرارت یا مواد شیمیایی تولید می‌شود و به همین دلیل بخش زیادی از پلی‌فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌های آن حفظ می‌شود، در حالی که روغن‌های تصفیه‌شده مقدار قابل توجهی از این ترکیبات را از دست می‌دهند. برای انتخاب محصول باکیفیت، توصیه می‌شود روغن‌هایی انتخاب شوند که در بطری‌های شیشه‌ای تیره یا قوطی فلزی عرضه شده‌اند، تاریخ برداشت محصول روی آنها درج شده باشد، ظرف ۱۲ تا ۱۸ ماه پس از برداشت مصرف شوند، و دارای نشان‌های استانداردی مانند پی‌دی‌او (PDO) یا پی‌جی‌آی (PGI) باشند. اسیدیته کمتر از ۰.۸ درصد نیز از دیگر نشانه‌های کیفیت بالاتر است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند مصرف روزانه یک تا دو قاشق غذاخوری روغن زیتون فرابکر، در قالب برنامه غذایی مدیترانه‌ای، می‌تواند برای سلامت مغز مفید باشد. همچنین توصیه می‌شود این روغن جایگزین کره، مارگارین و روغن‌های فراوری‌شده شود و همراه مواد غذایی کامل و غنی از مواد مغذی مانند سبزیجات برگ‌سبز، انواع توت‌ها و مغزها در برنامه غذایی روزانه قرار گیرد.